Тоғызқұмалақ · Қазақстан
Тоғызқұмалақ
Есеп пен стратегияға негізделген дәстүрлі ойын. Оның UNESCO тарихы бірнеше елдің ортақ мәдени тәжірибесін сипаттайды; ойынның пайда болған нақты көне жылын дәлелсіз көрсетпейміз.
Тарихы
Тоғызқұмалақ туралы әңгімені жарыстағы орынмен ғана шектеу аздық етеді. Бұл — есеп пен стратегияға негізделген дәстүрлі ойын, сонымен бірге ұрпақтан ұрпаққа берілетін мәдени тәжірибе. Оның халықаралық танылуындағы маңызды белес 2020 жылмен байланысты.
Қысқаша таныстырылым
- Атауы: тоғызқұмалақ.
- Бағыты: зияткерлік және стратегиялық ойын.
- Халықаралық мұра мәртебесі: ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізімі.
- Тізімге енген жыл: 2020.
- Бірлескен ұсынушы елдер: Қазақстан, Қырғызстан және Түркия.
2020 жылғы ортақ номинация
ЮНЕСКО тоғызқұмалақ, тогуз коргоол және мангала/гөчүрме атауларын бір дәстүрлі зияткерлік және стратегиялық ойындар номинациясында қарастырды. Бұл халықтардағы барлық ереже бірдей дегенді білдірмейді. Ортақ тізім әртүрлі нұсқалардың мәдени маңызын және оларды сақтаудың қажеттігін танытады.
Мұра дегеніміз не?
Материалдық емес мұраға тек ойын тақтасы емес, оны ойнау, үйрету және шеберлікке жету тәжірибесі де кіреді. ЮНЕСКО сипаттамасында тақта мен ойын тастарын жасаудың ағаш, тас өңдеу және басқа қолөнермен байланысы аталады. Яғни мұнда спорттық ойлау мен мәдени орта қатар қаралады.
Есеп, сабыр және стратегия
ЮНЕСКО ойынның стратегиялық, шығармашылық және әлеуметтік дағдыларды дамытуға, сабыр мен өзара ілтипатқа үйретуге ықпалын сипаттайды. Бір жүрістің нәтижесін көрумен қатар, бірнеше қадамнан кейінгі жағдайды болжау қажет болуы — зияткерлік ойындардың оқырманға түсіндіруге тұрарлық ерекшелігі.
Дәстүрдің жаңа ортаға көшуі
Ресми сипаттамада ойынды үйрету бейресми жолмен де, білім беру арқылы да жалғасатыны көрсетілген. Мобильді қосымшалар жаңа буынға үйренудің тағы бір арнасын ұсынады. Цифрлық нұсқа дәстүрді міндетті түрде алмастырмайды: оны таныстыруға және жаттығуға көмектесетін құрал бола алады.
Париждегі таныстырылым
Қазақстанның ЮНЕСКО жанындағы тұрақты делегациясының хабарлауынша, 2025 жылғы 27 наурызда Париждегі ұйым штаб-пәтерінде тоғызқұмалаққа арналған кездесу өтті. Дүниежүзілік федерация президенті Әлихан Бәйменов ЮНЕСКО хатшылығына ойын тақтасын ұсынып, ережелерін таныстырды. Бұл халықаралық мұра мәртебесінің кейінгі таныстыру жұмыстарымен жалғасатынын көрсететін нақты оқиға.
Бұл мақала ойынның мәдени тарихы мен 2020 жылғы танылуына арналған. Оның нақты пайда болған жылын немесе дәлелденбеген «неше мың жылдық» жасын факт ретінде ұсынбаймыз; жарыстың толық ережесі де бөлек материалды қажет етеді.
Дереккөздер
ЮНЕСКО: 01597 номинациясының ресми сипаттамасы; Қазақстанның тұрақты делегациясы: 2025 жылғы Париждегі кездесу.
Бір қарағанда
Басты жетістіктер
Тарих кезеңдері
- 2017
Ұрпақаралық үйрету құжатталды[2]
UNESCO материалында Қырғызстанда атаның немересіне ойын үйретуі көрсетілген.
- 2018
Алматыдағы ашық сабақтар[2]
Номинация галереясында қала орталығындағы балаларға арналған шеберлік сабақтары бар.
- 2019
Номинацияға қоғамның келісімі[3]
UNESCO жариялаған келісім құжаттары бірлескен дайындықты көрсетеді.
- 2020
Халықаралық танылу[1]
Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізіміне енді.
Байланысты тұлғалар мен оқиғалар
Дереккөздер
Профильдегі сандар мен кезеңдердің бастапқы дереккөздері. Белгіленген нөмірге басып, тиісті сілтемеге өте аласыз.
- UNESCO: дәстүрлі зияткерлік және стратегиялық ойынҚаралған күні: 2026-10-08
- UNESCO: номинацияның фотоқұжаттарыҚаралған күні: 2026-10-09
- UNESCO: 2019 жылғы қоғам өкілдерінің келісіміҚаралған күні: 2026-10-09